قرآن تذكر مىدهد بر مىگردد ، و معنايش اين است كه : هر كس خواست مىتواند به ياد قرآن و يا معارفى كه قرآن تذكر مىدهد بوده باشد ، و قرآن اين را تذكر مىدهد كه مردم بدانچه فطرت به سوى آن هدايت مىكند منتقل شوند ، و آن ، عقائد و اعمال حقه اى است كه در لوح فطرت محفوظ است . و در اينكه تعبير فرمود به * ( « فَمَنْ شاءَ ذَكَرَه » ) * اشاره است به اينكه در دعوت قرآن به تذكر ، هيچ اكراه و اجبارى نيست ، و داعى اسلام كه اين دعوت را مىكند براى اين نيست كه نفعى عايد خودش شود ، تنها و تنها نفع آن عايد خود متذكر مىشود ، حال اختيار با خود او است . * ( « فِي صُحُفٍ مُكَرَّمَةٍ مَرْفُوعَةٍ مُطَهَّرَةٍ » ) * در مجمع البيان گفته : كلمه « صحف » جمع صحيفه است ، و عرب هر چيزى را كه در آن مطلبى نوشته شده باشد صحيفه مىنامد ، هم چنان كه كتابش هم مىخواند ، حال چه اينكه ورقه و كاغذى باشد و يا چيز ديگرى « 1 » . و جمله « فى صحف » خبرى است بعد از خبر براى كلمه « ان » ، و ظاهر آن اين است كه : قرآن به دست ملائكه در صحفى متعدد نوشته شده بوده . و اين ظاهر ، سخن آن مفسر « 2 » را كه گفته : مراد از صحف لوح محفوظ است ضعيف مىسازد ، چون در كلام خداى تعالى در هيچ موردى از لوح محفوظ به صيغه جمع از قبيل صحف و كتب و الواح تعبير نشده . نظير اين قول در بىاعتبارى سخن آن مفسر « 3 » ديگر است كه گفته : مراد از صحف ، كتب انبياى گذشته است . چون اين معنا با تعبير * ( « بِأَيْدِي سَفَرَةٍ . . . » ) * نمىسازد ، زيرا ظاهر اين تعبير اين است كه صفت صحف باشد . « مكرمة » يعنى معظم ، * ( « مَرْفُوعَةٍ » ) * يعنى رفيع القدر نزد خدا ، * ( « مُطَهَّرَةٍ » ) * يعنى پاكيزه از قذارت باطل و سخن بيهوده و شك و تناقض ، هم چنان كه در جاى ديگر فرمود : « لا يَأْتِيه الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْه وَلا مِنْ خَلْفِه » « 4 » ، و نيز در اينكه مشتمل بر سخن بيهوده نيست فرموده : « إِنَّه لَقَوْلٌ فَصْلٌ وَما هُوَ بِالْهَزْلِ » « 5 » ، و در اينكه مشتمل بر مطلب مورد شكى نيست ، فرموده :

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 436 . ( 2 ) تفسير روح المعانى ، ج 30 ، ص 42 . ( 3 ) تفسير روح المعانى ، ج 30 ، ص 42 . ( 4 ) نه در حال نزول مشتمل بر باطل است ، و نه بعدها چيزى از معارفش باطل مىشود . سوره فصلت ، آيه 42 . ( 5 ) كه اين سخن حق است و شوخى نيست . سوره طارق ، آيه 13 و 14 .